Het achterhalen van de snelheid van schellak-platen voor 78 standaard werd.

Access the manual of analogue audio restoration techniques.

Hier kun je deze dikke pil downloaden. Er staat een uitgebreid hoofdstuk in over snelheden gebruikt bij grammofoon opnames.

www.bl.uk/help/manual-of-analogue-audio-restoration-techniques

Groet, Jan

Jan, dank voor je uitleg.

Op internet valt hierover heel wat te achterhalen op sites van 78-toeren verzamelaars. Namen noemen heeft eigenlijk geen zin. Er is heel veel te vinden. Ook discografiëen waarbij men op oa gehoor de snelheid heeft geprobeerd te achterhalen. Maar ook daar kan men de mist in gaan. Voor de oorlog varieerde de toon A van 430 tot 445 Hz (nu 440Hz) en was de stemming afhankelijk van de locatie. Ook werd er op grote schaal getransponeerd. Pas vanaf 1932 kun je er redelijkerwijs zeker van zijn dat een plaat ook 78-toeren is als dat er op staat. Van Victor (en HMV-platen van Victor matrijzen; ook elektrische) is het bekend dat deze 76,5 soms zelfs 75 toeren of nog lager zijn ook al staat er 78 toeren op. Veel Britse Columbia's zijn 80 toeren (staat er op), maar je kunt daar niet helemaal zeker van zijn. Ook niet als er 78 toeren op staat. Verschillende kleine Duitse merken draaiden in de jaren 20 op 80 toeren zoals Vox, Homocord, Beka. Belangrijk omdat veel Nederlandse artiesten opnames maakten voor deze merken. Pathé platen waren ook 80 toeren, voor 1915 90 tot 100 toeren. Franse Odeon maakte het nog bonter. Daar kan het per plaatkant zelfs variëren. Maar ook hier geldt: Geloof niet wat er op staat. Ik heb een Belgische Odeon van 89 toeren, maar die klinkt zo vervormd dat het niet kan kloppen. Bij verlaging van het toerental gaat het steeds natuurlijker klinken. In publicaties wordt ook de juistheid van HMV-catalogussen in twijfel genomen. Hoewel ik geen absoluut gehoor heb, vind ik ook dat enkele van mijn Caruso platen onnatuurlijk klinken op 78 toeren of hoger. 76 toeren klinkt beter. Er zitten veel aannames in en eea is discutabel
Kortom: Wil je serieus oudere schellakplaten gaan draaien van voor 1932 dan moet je de snelheid binnen ruime grenzen kunnen variëren. Met een gemodificeerde Dual 621 kan ik 100 toeren halen. Ook bij de betere direct drive draaitafels met 78 toeren die nu in de handel zijn, kun je het toerental ruim variëren.

Huub, dat is de discussie niet. Het gaat hier niet over platenspelers, hooguit om
de snelheid aan te passen zoals Jan kennelijk heeft gedaan.
De vraag is hoe men de oorspronkelijk snelheid van de oude platen achterhaald.

Ik heb mijn platen uit de jaren nul en tien van de vorige eeuw bekeken (zo'n 200
stuks, 25 en 30cm) en er is er niet één waarop de oorspronkelijke snelheid is
vermeld, zelfs bij geen enkel label uit het akoestische tijdperk (tot 1925).

Zet een oorspronkelijke schellak plaat van Caruso op de mechanische grammofoon
die gewoon op de middenstand staat (wat de meesten toch wel deden toentertijd)
en luister daarna naar hetzelfde lied op een LP en je hoort duidelijk verschil in
zijn stem.
Er is wel eens een artikel aan gewijd in een muziekblad en toen ging het om zeer
nauwkeurige reconstructies van de opnames van Caruso die op cd te horen waren.
Een absolute openbaring hoe de man in het echt geklonken heeft.

Hier een opname van hem gemaakt in de USA tijdens één van zijn vroegste bezoeken
(vanaf 1904), met het Metropolitan Opera Orchestra, waar hij een contract mee had
tot zijn dood in 1921. De plaat is een Gramophone Concert Record , dus 25cm.
In de US verschenen zijn opnames op het Victor Talking Machine Co. label.

Rene ik ben die platen wel tegen gekomen
Waar het gewoon opstaat bvb 80 toeren meen zelfs hoger nog
van daar er ook destijds mensen waren met lenco,s
die halen ook dat toeren tal en anders de blokering verschuiven
denk dat de PH elec het ook wel haalden men kan daar nog
een weerstandje uit wisselen .. maar ik vind de PH te bewegelijk
met die vering . het Kan wel .. Lenco is daar voor beter ook voor de
platen die van uit het etiket opgezet moeten worden frans merk ?
huub

Jan Bus schreef : De eerste 15 jaar van mijn 78 toeren hobby heb ik gedraaid met een Philips AG2230 (maar ook 45 toeren) met GP407/409 en de universele headshell met Shure M44-3. En dat deed hij fantastisch. In Radio Electronica stond een review waar men sprak over de degelijkheid van een Centourion tank. Het lichte armpje was in zijn voordeel op hobbelige platen. Deze kon het prima volgen. Daar heeft de arm van een Lenco L75 veel meer moeite om op 78 toeren in de groef te blijven. Omdat je de automatische lift aan het eind van de plaat kunt uitschakelen, is het mogelijk om platen te draaien die van binnen naar buiten spelen of andere afwijkende formaten. Nadeel is dat er extern geen fijnregeling voor het toerental op zit (onder de motorkap is die wel aanwezig), want ik heb nogal wat platen met afwijkend toerental ( 75 tot 84 en zelfs 90 toeren). Omdat ik veeleisender werd, ben ik overgestapt op direct drive Dual draaitafels die gemakkelijk te modificeren is voor de afwijkende toerentallen. Bovendien was ik de beperkte levensduur van de snaar van AG2230 zat. Nu is hij beter verkrijgbaar, maar die was rond 1995 moeilijk te krijgen. Maar afgezien daarvan wil best geloven dat de AG2230/GA230 niet kapot te krijgen is.

Bij de Philips platenspelers tot pakweg 1970 zie je een duidelijke tweedeling of ze zijn hartstikke degelijk (de wisselaars en bv AG2209 of AG2230) of ze hangen van plastic aan elkaar.

Jan

Hoi Jan (e.a.),
hoe achterhaalde je de juiste snelheid als dat niet op de plaat zelf vermeld staat?
Zelf heb ik daar de catalogus van HMV voor, uit 1914-1918. Daarin staat het bij elke plaat vermeld.
Uiteraard alleen beperkt dan tot HMV en geen andere platenlabels in die tijd. Wel al een dik boek
met vele duizenden platen.
78 toeren was toen (jaren nul en tien) nog geen standaard en zelf in de minderheid tussen andere
snelheden. In de jaren twintig werden nog veel oudere opnames heruitgegeven (zelfs al met de
term historische opname) en ook daar stond de snelheid niet op, terwijl 78 inmiddels wel al de
standaard was geworden. Veel oudere opnames werden toen dus met de verkeerde snelheid
beluisterd.
Overigens was de nauwkeurigheid van de oude grammofoons natuurlijk niet geweldig.
Toen de opnames van Caruso in de jaren vijftig op LP verschenen kwam de vermelding er nog wel
eens bij dat zijn stem 'op de juiste toon' te beluisteren was omdat men had uitgezocht wat de
oorspronkelijke toeren waren (vaak 79, 80 en zelfs sneller) en de stem op de LP dus de juiste was.
Met 78 draaide men de oude schellak platen dus te langzaam en bleek de stem van de man wat
hoger te zijn.